Zapiekanka ziemniaczana z serem

Umyj ziemniaki pod zimną bieżącą wodą szczotką do warzyw, jeśli mają ziemisty nalot. Obierz je obieraczką do warzyw, a następnie sprawdź, czy nie mają oczek lub uszkodzeń; większe kawałki przytnij nożem. Obierz cebulę i pokrój w drobną kostkę (ok. 5 mm). Obierz czosnek i drobno posiekaj lub przeciśnij przez praskę.

Pokrój ziemniaki w cienkie plastry (2–3 mm). Jeśli nie parzysz ich wcześniej, plastry muszą być cienkie i równe, żeby dobrze się upiekły. Umieść pokrojone ziemniaki w dużej misce z zimną wodą — przepłucz dwukrotnie, aż woda będzie jaśniejsza, aby usunąć nadmiar skrobi, co zapobiegnie zlepianiu się plastrów.

Jeśli chcesz skrócić czas pieczenia i mieć pewność, że ziemniaki będą miękkie w środku: zagotuj w dużym garnku wodę z 3 g soli (połowa podanej ilości). Wrzucaj porcjami pokrojone plasterki ziemniaków na wrzątek i blanszuj 3–4 minuty od momentu ponownego zagotowania. Odcedź i natychmiast przelej zimną wodą, aby zatrzymać proces gotowania.

Rozpuść 20 g masła na średniej patelni na średnim ogniu. Dodaj pokrojoną cebulę i smaż 4–5 minut, aż stanie się szklista i miękka (powinna być przezroczysta, nie brązowa). Dodaj posiekany czosnek i smaż kolejne 30–40 sekund, aż poczujesz aromat. Wlej mleko i śmietanę, dodaj 4 g soli, 2 g pieprzu oraz 1 g gałki muszkatołowej (jeśli używasz). Zmniejsz ogień do małego i podgrzewaj mieszając trzepaczką 3–4 minuty, aż sos lekko się zredukuje i zacznie leciutko gęstnieć — powinna pokrywać łyżkę kremową warstwą.

Jeśli używasz boczku: pokrój go w kostkę i podsmaż na suchej patelni 5–7 minut na średnim ogniu, aż będzie złocisty i chrupiący. Odsącz na papierowym ręczniku. Posiekaj szczypiorek na drobne kawałki do posypania.

Nagrzej piekarnik do 190°C (góra-dół) lub 175°C z termoobiegiem. Natłuść naczynie żaroodporne (20x30 cm lub ok. 2 litry) pozostałymi 10 g masła, rozprowadzając je pędzelkiem lub papierowym ręcznikiem. Układaj warstwami plasterki ziemniaków lekko nachodząc na siebie (każda warstwa ok. 1,5–2 mm grubości wizualnie), rozprowadzając między warstwami część sosu i posypując niewielką ilością sera. Przykładowy podział: po 3–4 warstwy ziemniaków w zależności od wysokości naczynia — w sumie użyj około 150 g sera do warstw i zachowaj 50 g na wierzch. Delikatnie sol i pieprzuj każdą warstwę odrobiną (użyj w sumie pozostałej soli i pieprzu). Jeśli używasz boczku, rozłóż go cienko między warstwami.

Po ułożeniu wszystkich warstw wlej pozostały sos równomiernie na wierzch, rozprowadź, posyp resztą sera (ok. 50 g) i poukładaj kilka małych kawałków masła na powierzchni (reszta z 30 g). Przykryj naczynie luźno folią aluminiową (nie przylegającą bezpośrednio do sera) lub przykrywką przeznaczoną do zapiekania.

Wstaw naczynie do nagrzanego piekarnika na środkową półkę. Piecz zasłonięte 30 minut w 190°C. Po 30 minutach zdejmij folię i piecz kolejne 20–25 minut, aż wierzch będzie złocisty, ser bąbelkować, a nóż włożony w środek będzie łatwo wchodził w ziemniaki (sprawdzaj w kilku miejscach). Całkowity czas pieczenia: 50–55 minut (jeśli nie blanszowałeś ziemniaków wcześniej). Jeśli plastry były blanszowane, skróć pieczenie pod przykryciem do 20–25 minut i bez przykrycia 15–20 minut.

Wyjmij zapiekankę z piekarnika i odstaw na 10 minut, aby sos lekko zgęstniał i plastry ziemniaków się 'ustawiły' — dzięki temu porcje będą trzymać kształt przy krojeniu. Posyp wierzch świeżo posiekanym szczypiorkiem i ewentualnie podsmażonym boczkiem tuż przed podaniem.

Podawaj zapiekankę jako danie główne na Sylwestra 2025 — krojone na porcje o grubości ~2–3 cm. Świetnie komponuje się z zieloną sałatą z lekkim winegretem, ogórkami kiszonymi lub marynowanymi warzywami oraz kieliszkiem białego wina lub lekkiego czerwonego wina.