Ziemniaki gratin z serem

Rozgrzej piekarnik do 180°C (jeśli używasz termoobiegu ustaw 160°C). Wybierz naczynie żaroodporne: prostokątne 20x20 cm lub okrągłe o średnicy ok. 24 cm — pojemność powinna pomieścić około 800 g ziemniaków w kilku cienkich warstwach.

Obierz ziemniaki i opłucz je pod zimną wodą. Używając mandoliny lub ostrego noża krojones ziemniaki w bardzo cienkie plasterki o grubości 2–3 mm. Rób to na desce, trzymaj ziemniaka stabilnie jedną ręką, a drugim prowadź plastry równomiernie. Po pokrojeniu trzymaj plasterki w zimnej wodzie, aby pozbyć się nadmiaru skrobi.

Zetrzyj ser na tarce o grubych oczkach. Zachowaj około 50 g sera do posypania wierzchu, a resztę (ok. 100 g) przeznacz do przedzielenia między warstwy ziemniaków.

Obierz i drobno posiekaj lub przeciśnij przez praskę czosnek. W średnim rondlu rozpuść 20 g masła na małym ogniu (ok. 1–2 minuty), aż przestanie się pienić — nie pozwól mu się zrumienić. Dodaj czosnek i smaż mieszając 20–30 sekund, aż zacznie pachnieć (nie rumienić). Wlej śmietankę i mleko, podgrzewaj na średnim ogniu, mieszając, aż zacznie się delikatnie gotować (małe pęcherzyki przy brzegach) — ok. 3–4 minuty. Zdejmij z ognia i dopraw solą (ok. 2 szczypty z przewidzianych 3), świeżo mielonym pieprzem oraz opcjonalnie odrobiną świeżo startej gałki muszkatołowej (1 szczypta). Sos powinien lekko zgęstnieć i mieć aksamitną konsystencję.

Natłuść dno i boki naczynia 10 g masła (użyj pędzelka lub papierowego ręcznika). Ułóż pierwszą warstwę plasterków ziemniaków tak, by nachodziły na siebie w ładny wzór (każdy plasterek przykrywa połowę poprzedniego). Układaj warstwy na około 3–4 mm grubości: po każdej 2–3 warstwie lekko posól (ok. 1 szczypta na warstwę), popieprz i posyp cienką warstwą sera (ok. 25–30 g rozłożone równomiernie). Kontynuuj, aż wyczerpiesz ziemniaki; ostatnią warstwę przykryj mieszanką śmietankowo-mleczną tak, aby sos sięgał do około 2–3 mm poniżej krawędzi naczynia.

Wlej resztę sosu równomiernie na ułożone ziemniaki. Posyp wierzch pozostałym startym serem (ok. 50 g). Jeśli chcesz uzyskać dodatkowy aromat i rumienienie, rozłóż na wierzchu kilka małych kawałków pozostałego masła (ok. 10 g). Przykryj naczynie folią aluminiową lub pokrywką, aby zapobiec nadmiernemu zrumienieniu podczas początkowego etapu pieczenia.

Wstaw naczynie przykryte do nagrzanego piekarnika. Piecz przykryte przez 40 minut w 180°C (160°C z termoobiegiem). Po 40 minutach zdejmij folię i piecz dalej przez 15–20 minut, aż wierzch będzie złocisty i bąbelkujący. Całkowity czas pieczenia: 55–60 minut.

Wyjmij zapiekankę z piekarnika i odstaw na 10–15 minut, aby sos lekko stężał — dzięki temu porcje będą się ładniej kroić. Przed podaniem posyp opcjonalnie świeżymi listkami tymianku (posyp 1–2 łyżeczki drobnych listków z 1 pęczka). Pokrój porcje łopatką i podawaj gorące jako dodatek do głównego dania.